ÄçìÞôñçò I. KõñôÜôáò, Iåñåßò êáé ðñïöÞôåò: H ðáñáãùãÞ êáé ç äéá÷åßñéóç ôïõ äüãìáôïò óôïí ðñþéìï ÷ñéóôéáíéóìü, Iíóôéôïýôï ôïõ Béâëßïõ A. Káñäáìßôóá, AèÞíá 2000, óåë. 235, EõñåôÞñéï.
Oé äÝêá ìåëÝôåò ðïõ áðïôåëïýí ôï âéâëßï, ãñáììÝíåò óå ìéá ðåñßïäï åííÝá åôþí ãéá äéáöïñåôéêïýò óêïðïýò ç êÜèå ìßá (óõíÝäñéá, äéáëÝîåéò, óõëëïãéêïýò ôüìïõò, "EðôÜ HìÝñåò" ôçò KáèçìåñéíÞò ê.Ü.), åðé÷åéñïýí ôçí éóôïñéêÞ ðñïóÝããéóç
äéáöïñåôéêþí ðôõ÷þí åíüò èÝìáôïò ðïõ èåùñåßôï Ýùò ðñüóöáôá áíôéêåßìåíï êõñßùò ôçò èåïëïãßáò: ôùí ðñïöçôþí êáé ôïõ ðñïöçôéêïý öáéíïìÝíïõ óôïí êüóìï ôùí ðñþôùí ÷ñéóôéáíþí.

Ðáñüôé óôéò ðñþôåò ÷ñéóôéáíéêÝò êïéíüôçôåò õðÞñîáí ìïñöÝò ðñïöçôþí ìå çãåôéêÞ èÝóç, ðïõ Ý÷áéñáí ðÜíôïôå óåâáóìïý óôçí êáôïðéíÞ ÷ñéóôéáíéêÞ ðáñÜäïóç, ãýñù óôá ôÝëç ôïõ äåýôåñïõ áéþíá åêôïðßæïíôáé áðü ôïí êýñéï êïñìü ôçò åêêëçóßáò. KáìéÜ éêáíïðïéçôéêÞ åñìçíåßá äåí Ý÷åé äïèåß Ýùò ôþñá, éóôïñéêÞ Þ èåïëïãéêÞ. Åêêéíþíôáò áðü ôçí óêïðéÜ ôïõ éóôïñéêïý, ï ÄçìÞôñçò KõñôÜôáò êáé áíé÷íåýåé ìåèïäéêÜ ôçí èÝóç ôùí ðñïöçôþí óôçí ðñþéìç ÷ñéóôéáíéêÞ êïéíùíßá. H âñá÷ýâéá êõñéáñ÷ßá ôïõò ôåêìçñéþíåôáé, êáé áðïäßäåôáé óôéò áíÜãêåò èåìåëßùóçò ôçò íÝáò èñçóêåßáò. O êáôïðéíüò åêôïðéóìüò ôïõò åñìçíåýåôáé ùò óõíÝðåéá åóùôåñéêþí óõãêñïýóåùí, áëëÜ êáé ôçò ìåãáëýôåñçò áðïôåëåóìáôéêüôçôáò ðïõ Ýäåéîå ôï ïñãáíùìÝíï éåñáôåßï óôçí áíôéìåôþðéóç ôùí Ýíôïíùí ðéÝóåùí ðïõ äÝ÷èçêáí ïé ÷ñéóôéáíïß áðü ôçí ðëåõñÜ ôçò ñùìáúêÞò çãåóßáò. Eðéóçìáßíåôáé åðßóçò ç åããåíÞò áäõíáìßá ÷ñéóôéáíéêÞò ðñïöçôåßáò: ï êáôåîï÷Þí åó÷áôïëïãéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò, ðïõ ìïéñáßá õðïíüìåõå ôçí áîéïðéóôßá ôçò, ìå ôçí ìç åðáëÞèåõóç.

Xùñßò íá ðáñáãíùñßæåé ôçí ðñïöçôéêÞ ðñïÝëåõóç ôùí ÷ñéóôéáíéêþí áëçèåéþí, ôï éåñáôåßï ôéò áðïêñõóôáëëþíåé óå óáöþò äéáôõðùìÝíá êáé êïéíþò áðïäåêôÜ äüãìáôá. åîïñßæïíôáò ôçí áíåîÝëåãêôç ðñïöçôåßá óôïí ÷þñï ôïõ áéñåôéêïý. AõôÞ ç ìåôÜâáóç áðü ôçí ðñïöçôåßá óôï äüãìá áðïôåëåß ôïí êåíôñéêü Üîïíá ôïõ âéâëßïõ. H AðïêÜëõøç ôïõ IùÜííç ¯èÝìá ðáëáéüôåñïõ, åîáéñåôéêÜ åíäéáöÝñïíôïò âéâëßïõ ôïõ KõñôÜôᯠôïðïèåôåßôáé óôï ìåôáß÷ìéï áõôÞò ôçò ìåôÜâáóçò: ôï ðåñéå÷üìåíü ôçò åßíáé ðñïöçôéêü, áëëÜ ãéá ðñþôç öïñÜ äéáñèñþíåôáé óå Ýíá ïñãáíùìÝíï óýíïëï. Tï âéâëßï óõìðëçñþíåôáé ìå ôçí ìåëÝôç äýï áêüìç èåìÜôùí ðïõ Üðôïíôáé ôçò ðñïöçôåßáò: ôïõ áóêçôéóìïý êáé ôçò ìáãåßáò, êáôçãïñßáò óôçí ïðïßá óõìðåñéëáìâÜíïíôáí êáé ïé ðñïöÞôåò ôùí åôåñüäïîùí áéñåôéêþí.

Oé Iåñåßò êáé ðñïöÞôåò öùôßæïõí ðáñáìåëçìÝíåò ðëåõñÝò ôçò éóôïñéêÞò Ýñåõíáò, èÝôïíôáò åñùôÞìáôá êåíôñéêÜ ãéá ôçí êáôáíüçóç ôïõ ðñþéìïõ ÷ñéóôéáíéóìïý. Káé áõôÜ, ìå ôçí êáèáñüôçôá óôç óýëëçøç, ôç óáöÞíåéá óôç äéáôýðùóç êáé ôçí åðé÷åéñçìáôïëïãéêÞ äåéíüôçôá ðïõ Ý÷ïõí êÜíåé ôïí ÄçìÞôñç KõñôÜôá Ýíáí áðü ôïõò ðéï ðïëõäéáâáóìÝíïõò éóôïñéêïýò ôçò áñ÷áéüôçôáò óôç ÷þñá ìáò ¯ôüóï áðü ôïõò åéäéêïýò, üóï êáé áðü ôï åõñýôåñï êïéíü.