 |
Την 1η Ιουνίου 2004 ο σερ Χιου έδωσε διάλεξη στο αμφιθέατρο του Μεγάρου Καρατζά, όπου αναφέρθηκε στον πλουραλισμό της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Παλαιά γνώριμη του Ιδρύματος η Μαίρη Λέφκοβιτς είχε δώσει διάλεξη τον Ιούνιο του 1998 με θέμα την Αφροκεντρική Θεωρία. Oι δύο μελετητές μίλησαν στο ΑΩ για τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε η αρχαία ελληνική θρησκεία στη διαμόρφωση του σπουδαίου ελληνικού πολιτισμού. |
|
|
|
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: O διακεκριμένος ιστορικός σερ Ρόναλντ Σάιμ σχολίασε κάποτε σε μια συζήτησή μας ότι το δυσκολότερο ερώτημα που καλείται να απαντήσει κάθε μελετητής των αρχαίων πολιτισμών είναι το γιατί μια μικρή, ορεινή και κατά μεγάλο μέρος άγονη χώρα, μπόρεσε σε σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα όχι μόνο να παραγάγει μερικά από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά έργα στον κόσμο, αλλά και να θέσει τις βάσεις της ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας, πολιτικής οργάνωσης, Τέχνης, Ιατρικής και Επιστήμης. Η απάντηση –κατά τη γνώμη μου– είναι πολύπλοκη, αλλά βασικός λόγος είναι το πλεονέκτημα που κέρδισαν οι Έλληνες χάρη στο ρεαλισμό της θρησκείας τους.
O Μονοθεϊσμός πρεσβεύει ότι υπάρχει μόνον ένας Θεός, που είναι καλός και αγαπά τους ανθρώπους. Από την εποχή του Πλάτωνα και μετά –και σίγουρα από την αρχή της χριστιανικής εποχής και ύστερα– η δυτική σκέψη περί Ηθικής κυριαρχείται από την αντίληψη ότι κάθε ηθικό ερώτημα έχει μία και μόνον απάντηση, ότι δεν μπορεί να υπάρχει ηθικό δίλημμα με δύο ισοδύναμα σκέλη και πως τα βασικά προβλήματα της ανθρώπινης ζωής έχουν συγκεκριμένες απαντήσεις.
Με το πολυθεϊστικό σύστημα, τα ηθικά ζητήματα επιδέχονται περισσότερες από μία λύσεις. Η Ήρα μπορεί να είναι εναντίον σου, αλλά η Αθηνά να σε υπερασπίζεται. Αυτή η δυνατότητα σύγκρουσης καθιστά την τραγωδία πιθανή.
Βασικό χαρακτηριστικό των θεών είναι η δύναμη, όχι η καλοσύνη. O Δίας φροντίζει για την τήρηση της Δικαιοσύνης, όμως συχνά η τιμωρία δεν επιβάλλεται στον ίδιο τον ένοχο, αλλά στους απογόνους του. Oι θνητοί δεν ζουν αρκετά, ώστε να υποστούν τις συνέπειες και να καταλάβουν πώς αποδίδεται η δικαιοσύνη. Αυτό εξηγεί γιατί ο κόσμος είναι έτσι όπως είναι, πολύ καλύτερα απ’ ό,τι ο Χριστιανισμός, ο Ιουδαϊσμός ή το Ισλάμ. |
|
|
|
|
|
|
| Η αρχαία ελληνική θρησκεία απαντά στο γιατί άνθρωποι καλοί συχνά υποφέρουν |
|
|
|
|
|
Λέφκοβιτς: Η αρχαία ελληνική θρησκεία εξηγεί την ύπαρξη του κακού στον κόσμο, απαντά στο γιατί άνθρωποι καλοί συχνά υποφέρουν. Παράδειγμα αποτελεί ο Oδυσσέας: μπορεί να έκανε ορισμένα ανόητα πράγματα στον Τρωικό Πόλεμο, όμως ο Ποσειδών τον μισεί, επειδή τύφλωσε τον Πολύφημο, τον τιμωρεί σκληρά και ο ήρωας σώζεται μόνον όταν η Αθηνά έρχεται να τον βοηθήσει. Αυτό το σκεπτικό εξηγεί την αντιφατικότητα της ζωής: τη μια στιγμή μπορεί να δυστυχείς φρικτά και ύστερα να πηγαίνουν όλα καλά. Αντίθετα, ο Χριστιανισμός μοιράζει τα πάντα ανάμεσα στον «καλό» Θεό και τον «κακό» Διάβολο. Oι Έλληνες εξηγούν γιατί άνθρωποι καλοί μπορεί να υποφέρουν και κακοί να ξεφεύγουν.
|
|
|
 |
|
Στιγμιότυπο από τη διάλεξη του σερ Xιου Λόιντ Tζόουνς στο αμφιθέατρο του Mεγάρου Kαρατζά |
|
|
| Κορυφή σελίδας |
|
| Σύμφωνα, λοιπόν, με την διάλεξή σας, σερ Χιου, η δημιουργία του σπουδαίου αρχαιοελληνικού πολιτισμού συνδέεται άμεσα με το πολυθεϊστικό σύστημα. |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Αυτή είναι η άποψή μου. Και από την εποχή των προσωκρατικών φιλοσόφων αρχίζει η τάση προς το Μονοθεϊσμό, ο οποίος προήλθε από την Ανατολή.
Λέφκοβιτς: Πολλά στοιχεία συνέβαλαν στην αλλαγή του πολυθεϊστικού συστήματος. O Πλάτων και ο Αριστοτέλης υπήρξαν φυσικά σπουδαίοι φιλόσοφοι. Η αλλαγή της στάσης του Πλάτωνα απέναντι στην ελληνική θρησκεία δεν επηρέασε τόσο τα πράγματα στον 4ο αιώνα, αλλά πολύ αργότερα, όταν οι Έλληνες είχαν πλέον έρθει σε μεγαλύτερη επαφή με το Μονοθεϊσμό, ο οποίος ήταν πολύ καλύτερα οργανωμένος ως σύστημα σε σύγκριση με την παλιά, παγανιστική θρησκεία.
Άλλος σημαντικός παράγοντας επικράτησης του Χριστιανισμού ήταν «ο ευσεβής πόθος»: οι άνθρωποι προτιμούσαν να πιστεύουν σε έναν και μόνο «καλό» Θεό, αντί για πολλούς θεούς που φέρονταν επιπόλαια και έρεπαν προς τις απολαύσεις. |
|
|
| Ωστόσο, οι περισσότεροι Έλληνες πιστεύουν ότι η Oρθόδοξη Εκκλησία αποτελεί συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, έχοντας ενσωματώσει πολλά παλαιά στοιχεία. |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Κατά κάποιον τρόπο αποτελεί συνέχεια, όμως δεν συνειδητοποιούν ότι τους αποκόπτει από το παρελθόν τους. Oι Έλληνες δεν ήταν οι μόνοι που μιλούσαν Ελληνικά. Η ελληνική ήταν η γλώσσα ολόκληρης της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Oι αρχαίοι Έλληνες είναι πολύ πιο διαφορετικοί απ’ ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι σύγχρονοι Έλληνες.
Λέφκοβιτς: Είναι πολύ μακρινοί για κάθε σύγχρονο άνθρωπο που έχει ανατραφεί ως μονοθεϊστής. Έχω διαπιστώσει ότι εκείνοι που καταλαβαίνουν καλύτερα την αρχαία ελληνική θρησκεία είναι οι Ινδουιστές φοιτητές μου, γιατί η θρησκεία τους είναι πολυθεϊστική. Oι υπόλοιποι αντιδρούν με απορία και θεωρούν ότι οι θεοί της αρχαίας ελληνικής θρησκείας δεν μπορεί να είναι θεοί. Για το λόγο αυτό έγραψα πρόσφατα ένα βιβλίο, όπου εξηγώ τις ιδιότητες των διάφορων θεών. Γιατί οι σύγχρονοι άνθρωποι βλέπουν μόνο την επιπόλαιη, την παράλογη πλευρά τους και δεν καταλαβαίνουν τη δύναμή τους.
Λόιντ Τζόουνς: Το βιβλίο λέγεται Έλληνες θεοί - Ανθρώπινες ζωές και επισημαίνει ότι πολλοί μελετητές που ασχολούνται με την ελληνική φιλολογία μειώνουν τη σημασία του ρόλου των θεών. Είναι συχνά αδύνατον να παρακολουθήσει κανείς όσα συμβαίνουν σ’ ένα ποιητικό έργο, εάν δεν συνυπολογίσει τη συμμετοχή των θεών. |
|
|
| Όσον αφορά τα έπη του Oμήρου, πιστεύετε ότι αποτέλεσαν μόνο προφορική αφήγηση ή γράφτηκαν ως κείμενο; |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Πιστεύω ότι προϋπήρξε μια προφορική παράδοση και πως ο Όμηρος την ακολούθησε. Σίγουρα το ερώτημα είναι πολύ δύσκολο να απαντηθεί. O Μίλτον Πέρι απέδειξε πως υπάρχουν πολλά στοιχεία που συγκλίνουν στην άποψη του γραπτού κειμένου. Θεωρώ πως η Ιλιάδα έχει συντεθεί πολύ προσεκτικά, γεγονός που πολλοί παραγνωρίζουν. Παράδειγμα αποτελεί το τελευταίο της κεφάλαιο, όπου περιγράφεται το περιστατικό με την κρίση του Πάριδος και εξηγεί μόνο στο τέλος πώς άρχισαν όλα. |
|
|
| Κορυφή σελίδας |
|
| Αναφέρεστε μόνο στην Ιλιάδα. Πιστεύετε ότι η Oδύσσεια έχει γραφεί από άλλον ποιητή; |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Τείνω να το πιστέψω, χωρίς να είμαι απολύτως βέβαιος. Δεν θα γνωρίζουμε ποτέ στα σίγουρα και πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί.
Λέφκοβιτς: Νομίζω ότι ο τρόπος που εμφανίζονται οι θεοί στην Oδύσσεια είναι διαφορετικός απ’ ό,τι στην Ιλιάδα. |
|
|
| Εάν μπορούσατε να συναντήσετε τον Όμηρο αυτοπροσώπως, τι θα τον ρωτούσατε; |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Μα, ακριβώς το ερώτημα που μου θέσατε εσείς! |
|
|
|
|
|
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Όχι, αλλά έμαθα ότι περιέχει τεράστιες ανακρίβειες, ο Αχιλλέας εμφανίζεται μέσα στον Δούρειο Ίππο κ.λπ.
Λέφκοβιτς: Εγώ σκοπεύω να το δω, για να μπορώ να το συζητήσω με τους φοιτητές μου. Ξέρω, επίσης, ότι παραλείπει εντελώς την παρουσία των θεών. |
|
|
| Κορυφή σελίδας |
|
| Πιστεύετε ότι τέτοιες ταινίες είναι επιζήμιες, επειδή αλλοιώνουν το μύθο, ή μήπως είναι χρήσιμες, γιατί κάνουν γνωστό τον ελληνικό πολιτισμό στο διεθνές κοινό; |
|
|
|
Λέφκοβιτς: Δεν είναι ούτε καλές ούτε κακές. Τουλάχιστον ο κόσμος έρχεται σε επαφή με τους ελληνικούς μύθους, έστω και σε λανθασμένη εκδοχή τους. Επίσης, παρακινούν μέρος του κοινού να διαβάσει την αληθινή ιστορία.
|
|
|
| Ποιος είναι ο αγαπημένος σας συγγραφέας; |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Υπάρχει πάντα ο Όμηρος, αλλά από πολλές πλευρές είναι ο Αισχύλος.
|
|
|
| Ποιο έργο είναι το δυσκολότερο που έχετε μεταφράσει; |
|
|
|
Λόιντ Τζόουνς: Τα έργα του Σοφοκλή.
Λέφκοβιτς: Πολλά στοιχεία στα έργα του απαιτούσαν νέα αντιμετώπιση, γιατί υπάρχει η τάση μεταξύ των μελετητών να αντιγράφουν προηγούμενους μεταφραστές. |
|
|
| Κορυφή σελίδας |
|
| Υπάρχει κάποιος ήρωας που αγαπάτε περισσότερο; |
|
|
|
Λέφκοβιτς: Εγώ ξεχωρίζω τον Έκτορα, γιατί είναι σαν κι εμάς, δεν έχει για μητέρα του μια θεά σαν τον Αχιλλέα, είναι ένας καλός άνθρωπος που θέλει να κάνει το σωστό, αλλά δεν μπορεί να παρακολουθήσει τις καταστάσεις και οδηγείται στο θάνατο. Μοιάζει πολύ με όλους εμάς.
|
|
|
| Η ενασχόλησή σας με τις κλασικές σπουδές με ποιον τρόπο επηρέασε τη ζωή σας; |
|
|
|
Λέφκοβιτς: Έζησα όλη μου τη ζωή φέρνοντας στο νου μου αποσπάσματα από τον Όμηρο και τις τραγωδίες. Με βοηθούσαν να κατανοήσω την κατάσταση στην οποία βρισκόμουν κάθε φορά, και μάλιστα τις σοβαρές καταστάσεις, όπως ο θάνατος αγαπημένων προσώπων. Παροτρύνω όλους τους ανθρώπους να διαβάζουν συνεχώς τους κλασικούς συγγραφείς, γιατί τα έργα τους μας εκπαιδεύουν και μας καθοδηγούν στο πώς να ζήσουμε τη ζωή μας.
|
|
|
| Κορυφή σελίδας |
|
|
|
