Ξενάγηση στην
Γαλλική Πρεσβεία

Το βιβλίο, που εκδόθηκε µε την ευγενική χορηγία, µεταξύ άλλων, και του Κοινωφελούς Ιδρύµατος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, είναι µια δίγλωσση, στα γαλλικά και τα ελληνικά, παρουσίαση του µεγάρου Μέρλιν-Ντουαί, στην συµβολή της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας µε την οδό Ακαδηµίας, όπου, από το 1896, έχει την έδρα της η Γαλλική Πρεσβεία στην Ελλάδα.

Ο καλαίσθητος τόµος αρχίζει µε πρόλογο της συγγραφέως Hélène Farnaud, συζύγου του Γάλλου πρέσβη στην Ελλάδα, και ευχαριστίες προς όλους όσοι υποστήριξαν την προσπάθειά της. Ακολουθούν εισαγωγικά σηµειώµατα της Ελένης Αρβελέρ, του Βασίλη Αλεξάκη και του Βασίλη Βασιλικού. Το πολύτιµο υλικό κατανέµεται σε είκοσι ένα κεφάλαια, οι τίτλοι των οποίων διαµορφώνονται µε βάση ένα λογοτεχνικό τέχνασµα που έχει µεσαιωνικές καταβολές: η δεξιότητα του τεχνίτη της γραφίδας αναδεικνύεται µέσα από την αυστηρή τήρηση µιας αλφαβητικής ακροστιχίδας, εν προκειµένω το γαλλικό αλφαβητάρι. Πρόκειται για µια «τσαχπινιά» που, σίγουρα, καταπονεί την συγγραφέα στην ανίχνευση και τον προσδιορισµό των επί µέρους θεµατικών ενοτήτων, αλλά επιτυγχάνει «να λειτουργήσει ως κάλεσµα, χωρίς επίσηµη πρόσκληση και πρωτόκολλο, µε στόχο την βαθύτερη γνωριµία του αναγνώστη µε την γαλλική πρεσβεία στην Αθήνα και την ανακάλυψη της ψυχής του κτηρίου».

Πριν από το 1821, γαλλική προξενική κατοικία υπήρξαν, διαδοχικά, το σπίτι του ∆ηµήτρη Γάσπαρη στην Πλάκα και το σπίτι-µουσείο του Louis-François-Sébastien Fauvel, του οποίου την µνήµη διέσωσε η γλαφυρή περιγραφή του François-Charles-Hugues-Laurent Pouqueville. Από το 1834 έως το 1896, η γαλλική légation στεγαζόταν σε διάφορα κτήρια, µε προδήλως ξεχωριστό το κτήριο της οδού Σταδίου. Από το 1897 εγκαταστάθηκε στο νεόδµητο Μέγαρο Μέρλιν-Ντουαί από τον κόµητα Olivier d’Ormesson, πληρεξούσιο υπουργό της Γαλλίας στην Ελλάδα από το 1897 έως το 1906.  Την αρχική µίσθωση, έναντι 12.500 χρυσών γαλλικών φράγκων ετησίως, ακολούθησε, το 1914, η αγορά του ακινήτου από την Εριέττα Μέρλιν, χήρα Κωνσταντίνου Μάνου, έναντι τιµήµατος 450.000 χρυσών γαλλικών φράγκων.

Το κτήριο οικοδοµήθηκε σε οικόπεδο έκτασης 1770 τ.µ. από τον αρχικό ιδιοκτήτη Κάρολο Μέρλιν µε εργολάβους τους αδελφούς Ψύχα και αρχιτέκτονα τον Αναστάσιο Μεταξά. Το όνοµα του µεγάρου οφείλεται στον αρχικό ιδιοκτήτη, Κάρολο Μέρλιν,  γαλλικής καταγωγής: κατά µία εκδοχή, υπήρξε απόγονος του Merlin de Douai, εισαγγελέα του Ροβεσπιέρου και κόµη της Αυτοκρατορίας. Ο Κάρολος Μέρλιν υπήρξε ταλαντούχος ερασιτέχνης φωτογράφος, αλλά και φωτογράφος της βασιλικής αυλής. Τις διαπραγµατεύσεις για την πώληση του Μεγάρου Μέρλιν-Ντουαί στην Γαλλία διεξήγαγε ο γαµβρός του, Κωνσταντίνος Μάνος, δήµαρχος Χανίων και ένθερµος υποστηρικτής της ένωσης της Κρήτης µε την Ελλάδα.

Ο αρχιτέκτονας Αναστάσιος Μεταξάς (1862-1937), από περιώνυµη οικογένεια της Κεφαλλονιάς, µε λαµπρές σπουδές στην ∆ρέσδη και στην Καρλσρούη, είχε σχεδιάσει και άλλες κατοικίες, όπως την οικία Ορφανίδη, όπου στεγάζονται σήµερα τα γραφεία του Ιδρύµατος Ωνάση στην λεωφόρο Αµαλίας, το Μέγαρο Χαροκόπου (σηµερινό Μουσείο Μπενάκη), το Μέγαρο Πάλλη, το ανάκτορο του πρίγκιπα Νικόλαου (σηµερινή Ιταλική Πρεσβεία), ιερούς ναούς, όπως ο Άγιος Νικόλαος στα Πευκάκια, ο Άγιος Γεράσιµος στην Κεφαλλονιά, ενώ είχε αναλάβει την αναµαρµάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου.

Το Μέγαρο Μέρλιν-Ντουαί είναι ένα νεοκλασικό µε πλούσιο εξωτερικό διάκοσµο το οποίο έχει κηρυχθεί διατηρητέο. Το εσωτερικό του είναι καλαίσθητα διακοσµηµένο: ξεχωρίζουν το πιάνο Érard, µια ταπισερί του εργαστηρίου του Μπωβέ, µια πανοραµική χάρτινη ταπετσαρία του εργοστασίου Ζυµπέρ, δύο αυγά, έργα του François-Xavier Lalanne. 

Με τις προσπάθειες εξωραϊσµού από τον πρέσβη Guy de Girard de Charbonnières, την πρεσβευτική κατοικία κοσµεί ωραιότατη ταπισερί της Αµπβίλ, φιλοτεχνηµένη για την στέψη του βασιλιά Καρόλου Ι΄, που είχε αποφασίσει την γαλλική παρέµβαση υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης (Ναυµαχία Ναυαρίνου, 1827).

«Είχα την τύχη να ζήσω κάποια χρόνια», δηλώνει η Hélène Farnaud στο ΑΩ, «στο εντυπωσιακό οίκηµα που φιλοξενεί από το 1896 την πρεσβεία της Γαλλίας στην Ελλάδα, στο Μέγαρο Μέρλιν-Ντουαί. Με την πρώτη µατιά εντυπωσιάστηκα από το εκπληκτικής οµορφιάς κτήριο κι έπιασα τον εαυτό µου να ονειρεύεται τις άπειρες ιστορίες που θα πρέπει να διαδραµατίστηκαν εκεί.

»Επίσης, πολλοί Έλληνες συνοµιλητές µας ήθελαν να µάθουν για την ιστορία του οικήµατος, ενός κοσµήµατος στο αθηναϊκό τοπίο εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Ξεκίνησα λοιπόν έρευνες, στην Ελλάδα και στην Γαλλία, γύρω από την ιστορία του κτίσµατος, των διαδοχικών του ενοίκων, αλλά, επίσης, σχετικά µε την επίπλωση και τον διάκοσµο, µε σκοπό να απαντήσω στους  Έλληνες φίλους µας, αλλά µάλλον και µε σκοπό να οικειοποιηθώ ένα πολύ επιβλητικό σπίτι όπου επρόκειτο να ζήσω µε την οικογένειά µου καθηµερινά. Το βιβλίο αποτελεί πρόσκληση για µια επίσκεψη εκτός πρωτοκόλλου, στην πρεσβεία της Γαλλίας στην Αθήνα. Είναι, επίσης, φόρος τιµής σε έναν χώρο ιστορικά φορτισµένο, µέσα στον οποίο γράφηκαν ιστορίες στην υπηρεσία των ελληνογαλλικών σχέσεων».

Το πόνηµα της Hélène Farnaud για την Γαλλική Πρεσβεία στην Ελλάδα είναι ένα έξοχο βιβλίο, µε πανέµορφες φωτογραφίες, που κρατάει ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Καρπός περιέργειας και ευαισθησίας, γράφτηκε µε σεβασµό στην ιστορική ακρίβεια και ζεστασιά στην προσέγγιση των αντικειµένων. Τελικά, ο αναγνώστης αισθάνεται πολύ οικεία µε έναν χώρο που φιλοξένησε και φιλοξενεί την ιστορία και την πορεία των ελληνογαλλικών σχέσεων.