ôïõ Hekmat Molla Salehi*

¼ëïé õðÜñ÷ïõìå õðü ôçí «Áñ÷Þ». Áõôü ìáò ôï åðéâåâáéþíåé ç åôõìïëïãéêÞ óýíèåóç ôïõ åëëçíéêïý üñïõ «ýðáñîéò» Þ ôï «õðÜñ÷åéí». Ôåëïýìå õðü ôçí Áñ÷Þ, áíáæçôïýìå ôïí ëüãï ôçò ýðáñîÞò ìáò áðü ôçí Áñ÷Þ. ÕðÜñ÷ïõí, üìùò, ðïëëïß ôñüðïé ýðáñîçò, üðùò êáé ðïëëïß ôñüðïé áíáæÞôçóçò, óýëëçøçò, âßùóçò, ðñïóÝããéóçò êáé áéóèçôéêÞò ôçò Áñ÷Þò.

	Tï ìáõóïëåßï ôïõ Hafiz, ôïõ ÐÝñóç ðïéçôÞ óôçí ðüëç Óßñáæ.

õôüí ôïí áóýëëçðôï æüöï, ãíüöï êáé ôï êåêñéìÝíï âÜèïò ôçò Áñ÷Þò Üëëïé áíáæÞôçóáí åê ôùí Ýóù êáé Üëëïé åê ôùí Ýîù. ¶ëëïé ôï ðñïóÝããéóáí èåôéêÜ êáé èåùñçôéêÜ êáé Üëëïé ôï âßùóáí åíïñáôéêÜ êáé åñùôéêÜ.
¼ðïéá êáé áí åßíáé ç óôÜóç ìáò áðÝíáíôé óôïí êüóìï ôçò Áñ÷Þò êáé ôçò ðçãÞò ôùí ðñáãìÜôùí, áíáðüöåõêôá êéíåßôáé êáé öáíåñþíåôáé åñùôéêÜ êáé ðïéçôéêÜ.
Ï êÜèå Üíèñùðïò, ùò Üíèñùðïò ðïéåß åñùôéêÜ êáé ôáõôü÷ñïíá åñùôåýåôáé ðïéçôéêÜ, óýìöùíá ìå ôçí åõñýôåñç Ýííïéá ôïõ áñ÷áéïåëëçíéêïý üñïõ. ¼ìùò ðßóù áðü êÜèå ðïéçôéêÞ êßíçóç, ðïéçôéêÞ åìðåéñßá ôïõ áíèñþðïõ ðÜíôá õðÜñ÷åé ìéá åñùôéêÞ ðáñüñìçóç, ìéá åñùôéêÞ áßóèçóç Þ Ýíá åñùôéêü ðÜèïò ðñïò ôçí ðñáãìÜôùóç êÜðïéïõ éäåþäïõò.
Ç áëÞèåéá åßíáé üôé ç èåùñçôéêÞ óôÜóç ôïõ óýã÷ñïíïõ êüóìïõ, êõñßùò ôï ìïíïðþëéï ôùí èåùñçôéêþí ãíþóåùí, äåí Ý÷ïõí áöÞóåé ðéá ðåñéèþñéï ãéá êåßíåò ôéò æùíôáíÝò êáé áðïêáëõðôéêÝò åìðåéñßåò ôïõ åóùôåñéêïý áíèñþðïõ ôùí ðñïçãïõìÝíùí åðï÷þí.
Öáßíåôáé üôé åêåßíåò ïé åñþëïõóôåò öùôåéíÝò áðïêáëõðôéêÝò íý÷ôåò ôïõ åóùôåñéêïý áíèñþðïõ, ôùí åíÜñåôùí áãßùí ôçò ×ñéóôéáíïóýíçò, ôùí èåïóüöùí ÌïõóïõëìÜíùí Óïýöé, ôùí âáèõóôü÷áóôùí ìõóôéêéóôþí ôçò ¶ðù ÁíáôïëÞò, äåí Ý÷ïõí ðéá ëüãï ýðáñîçò óôïí óýã÷ñïíï êüóìï. «Ï Ýñùò ðéá äåí åêêïëÜðôåôáé áðü ôï áõãü ôçò íý÷ôáò». Æïýìå ôéò ðïëý êáõôÝò ìÝñåò ôïõ åîùôåñéêïý áíèñþðïõ, ôïõ áíèñþðïõ ôùí èåáìÜôùí, ôïõ èåùñçôéêïý áíèñþðïõ, ôïõ áíèñþðïõ ôùí ôçëååéêüíùí.
Ôï ðåðñùìÝíï ëïéðüí ôïõ Óïõöéóìïý êáé ôçò ÓïõöéêÞò ðáñÜäïóçò äåí åß÷å äéáöïñåôéêÞ êáôÜëçîç. Ìéáò ðáñÜäïóçò ðïõ Þôáí Ýíáò Äïýíáâçò ôïõ ðíåýìáôïò, ï ïðïßïò ìå ôç ÷åéìáññþäç ñïÞ ôïõ äéÝó÷éæå ðïëëÝò éóôïñéêÝò ðåñéï÷Ýò êáé ðïëëÜ ðíåõìáôéêÜ ôïðßá ôçò ÁíáôïëÞò êáé ôçò Äýóçò. ¼÷é ìüíï êáêïðïéÞèçêå áäßóôáêôá óôïí óýã÷ñïíï êüóìï, áëëÜ êáé èåùñÞèçêå áñ÷áéïëïãéêü áíôéêåßìåíï, êáôÜëëçëï ãéá ôéò âéôñßíåò ôùí ìïõóåßùí.

Ðßíáêáò ðåñóéêÞò êáëëéãñáößáò ìå óôß÷ïõò ôïõ Hafiz, ðïõ áíáöÝñïíôáé óôçí «èåßá åñùôéêÞ öáíÝñùóç».

ÐñÜãìáôé áéóèÜíïìáé üôé æïýìå óôçí ü÷èç ìéáò áðÝñáíôçò îåñÞò êïßôçò åíüò ïñìçôéêïý êÜðïôå ÷åéìÜññïõ ôïõ ðíåýìáôïò. Áðïöåýãïíôáò ôçí éóôïñéêÞ áíÜëõóç ôïõ èÝìáôïò Þ ôçí áñ÷áéïëïãéêÞ ôïõ óôñùìáôïãñÜöçóç, åí óõíôïìßá ìðïñþ íá ðù üôé ç ðåñóéêÞ ÓïõöéêÞ ðïéçôéêÞ áëëçãïñßá êáô’ åîï÷Þí åßíáé åñùêåíôñéêÞ.
Ï Ýñùò óôç ÓïõöéêÞ äéäáóêáëßá ü÷é ìüíï áðïêáëýðôåé ôïí ôñüðï ýðáñîçò ôïõ êÜèå áíèñþðïõ, áëëÜ êáé ôïõ êÜèå ìïñßïõ ðïõ Ý÷åé ëÜâåé ôç ÷áñÜ ôçò ýðáñîçò áðü ôïí ßäéï ôïí Èåü êáé áðü ôç öáíÝñùóç ôçò ëÜìøçò Ôïõ ùò åñáóôïý êáé åñùìÝíïõ Äçìéïõñãïý.
Áõôü áêñéâþò ëÜëçóáí, áõôü ðïßçóáí êáé áõôü ôñáãïýäçóáí ïé ÐÝñóåò Óïýöé ðïéçôÝò üðùò ï Sanai, ï Attar, ï Eraghi, ï Jami, o Hallaj, ç Rabee, o Saadi, ï Mawlana Jallalad Din Roumi, ï Hafiz ê.Ü.
Ó’ áõôÞ ôç äéäáóêáëßá, ôï êÜèå ìüñéï ôçò ýðáñîçò êéíåßôáé åñùôéêÜ ðñïò ôçí ðçãÞ ôïõ, ôï êÜèå ìüñéï ôçò ýðáñîçò êáôÜ ôï ÊïñÜíéï åíóôéêôùäþò ðñïóåý÷åôáé óôï Èåßï. ¶ëëùóôå ãíùñßæïõìå üôé ç ßäéá ç ðñïóåõ÷Þ áðïôåëåß –Þ ðéï óùóôÜ áðïêáëýðôåé– ôçí ýøéóôç ìïñöÞ ôçò åñùôéêÞò êïéíùíßáò, åßíáé ç åñùôéêÞ êßíçóç êÜèå áíèñþðïõ Þ êÜèå ýðáñîçò ðñïò ôçí áñ÷Ýãïíç ÐçãÞ.
Óôç ÓïõöéêÞ ðáñÜäïóç, ï Ýñùò áðïôåëåß ôï Á êáé ôï Ù ôçò êÜèå êßíçóçò êáé Üóêçóçò ôùí Óïýöé. Åßíáé ç áäéÜêïðç åðéêïéíùíßá êáé êßíçóç. Äüîçò åéò Äüîáí. Åíþðéïò Åíùðßù. ×Üñéò ðñïò ×Üñéí. Öùò åðß Öùôüò. ÁíáæÞôçóéò åðß ÁíáæçôÞóåùò. ÁíÜóôáóéò ìåôÜ ôçí ÁíÜóôáóç.
Ó’ áõôüí ôïí ÷áñìüóõíï áëëÜ ðïëýäáêñï êáé ôñáãéêü åñùôéêü êüóìï ôùí Óïýöé ç èÝóç ôïõ Mawlana Jallalad Din Roumi êáé ôïõ Hafiz, ôïõ ìåãÜëïõ êáô’ åîï÷Þí ôñáãùäïý ôçò Èåßáò ÁãÜðçò, åßíáé îå÷ùñéóôÞ.
Ç ðïßçóç ôïõ Hafiz áðïôåëåß ôçí ðéï æùíôáíÞ, ôçí ðéï áõèåíôéêÞ ìõóôéêÞ ìáñôõñßá åíüò åñùôéêïý ôñüðïõ ýðáñîçò, ðïõ Ý÷åé õðåñâåß ôá üñéá ôçò ðßóôçò êáé ôçò áðéóôßáò, ôçò äéáìÜ÷çò ôïõ êáëïý ìå ôï êáêü ìå ôç óõíçèéóìÝíç Ýííïéá ôïõ üñïõ.
Ç óýæåõîç, ç Üñôéá äéáóôáýñùóç ôïõ ðïéçôéêïý ëüãïõ ìå ôï åñùôéêü âßùìá, ç áéóèçôéêÞ ôïõ ùñáßïõ ìå ôçí áéóèçôéêÞ ôçò ÷Üñçò, ç ïéêïíïìßá ôïõ ëüãïõ êáé ôï ðáíüñáìá ôçò óêÝøçò ôïõ åäþ êáé áéþíåò ãïÞôåõóáí ãåíéÝò ïëüêëçñåò, ðïõ äßêáéá áõôü ôï èåßï êÜëëïò ôçò ðåñóéêÞò öéëïëïãßáò ôï áðïêáëïýí «Ãëþóóá ôïõ Áðüêñõöïõ» (Lissan algeïb).
H ðïßçóÞ ôïõ äåí åßíáé ðñïóéôÞ ãéá ìåôÜöñáóç, üìùò èá åêìåôáëëåõôþ ôç äõíáôüôçôá ôçò åëëçíéêÞò ãëþóóáò êáé èá ðñïóðáèÞóù íá åñìçíåýóù ìåñéêïýò óôß÷ïõò ôïõ:
«Äåí åßíáé ðáñÜ Ýíá óôßãìá ï êáçìüò ôçò áãÜðçò. Ôï ðáñÜäïîï åßíáé üôé áðü êÜèå óôüìá áêïýãåôáé äéáöïñåôéêÜ».
«Ç áôñáðüò ôïõ Ýñùôá ðüóï åðéêßíäõíç åßíáé. Áëßìïíï áí äåí óå ïäçãåß êÜðïõ».
Ç èÝóç ôïõ Mawlana Jallalad Din Roumi óôç ÓïõöéêÞ ðáñÜäïóç êáé ãñáììáôåßá åßíáé éäéáßôåñá îå÷ùñéóôÞ. Ôï åýñïò ôçò äéäáóêáëßáò, ï ðíåõìáôéêüò ðëïýôïò êáé ôï ìÝãåèïò ôçò åðéññïÞò ôùí Ýñãùí ôïõ ìåãÜëïõ áõôïý áõèåíôéêïý äáóêÜëïõ ôïõ åñùôéêïý ôñüðïõ ýðáñîçò õðåñâáßíïõí ôá üñéá êÜèå åêôßìçóçò.
Ç éäéïöõßá, ç ðïëõìÜèåéá, ï ðíåõìáôéêüò ðëïýôïò ôçò áñéóôïêñáôéêÞò ôïõ ðáéäåßáò, ïé ðïëýäáêñåò ðñïóåõ÷Ýò ôïõ êáé ç áäéÜêïðç çèéêÞ êáé áóêçôéêÞ ôïõ êáëëéÝñãåéá åß÷áí ùò áðïôÝëåóìá íá áöÞóåé ðßóù ôïõ ðïëýêáñðç ðíåõìáôéêÞ êëçñïíïìéÜ êáé áèÜíáôá ìíçìåéþäç ðïéçôéêÜ Ýñãá, ôá ïðïßá áðïôåëïýí êáô’ åîï÷Þí ïõñÜíéá áããÝëìáôá áãÜðçò.
Êëåßíù ìå äýï óôß÷ïõò ôïõ ðïõ ìåôÝöñáóá óôá åëëçíéêÜ:
«Åóý Ýäùóåò ôç ÷áñÜ ôçò ¾ðáñîçò óôçí áíõðáñîßá. Åóý Ýêáíåò ôçí áíõðáñîßá íá ó’ åñùôåõôåß».
«¼ëá ôá ìüñéá ôïõ êüóìïõ åßíáé åñùôåõìÝíá ì’ åóÝíá êáé êÜèå ìüñéï ôïõ êüóìïõ ìåèÜ ãéá íá óå óõíáíôÞóåé».

*êáèçãçôÞ ÐñïúóôïñéêÞò Áñ÷áéïëïãßáò ôçò ÅëëÜäáò óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Ôå÷åñÜíçò